Dat deze bezuinigingen niet goed zijn voor de kwaliteit van ons onderwijs en onderzoek staat buiten kijf; Meer afstudeerders in minder jaar om de boetes te omzeilen zal ten koste gaan aan van de kwaliteitseisen die er aan kennis en vaardigheden van studenten worden gesteld, minder overheidsgeld voor onderzoek betekent minder onafhankelijk en fundamenteel onderzoek. Maar wie goed opgelet heeft, zag het ook al van ver aankomen en eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik zelfs al een beetje verslagen en protest-moe was. Blijkbaar hebben we (nog steeds) een kabinet dat onderwijs en het algehele kennisniveau van een land niet meer beschouwt als een heilig huisje. En dus moet je in tijden van crisis ook daar bezuinigen. Stomme beslissing natuurlijk, maar het komt niet onverwacht en is ook niet verbazingwekkend.

Echter toen ik vanmiddag naar het spoeddebat hierover zat te kijken, overviel mij toch een nieuwe aanval van frustratie. Niet over de bezuinigingen zelf, maar over het feit dat de staatssecretaris van onderwijs doodleuk stond te beweren dat zijn kabinet nog steeds de titel van beste kenniseconomie aan het nastreven was. Dat er nog steeds ruimte was om international tot de top 5 ranglijst te behoren. Waarom kan zo’n man niet gewoon eerlijk zeggen dat dat er even niet in zit? En dan nog de uitspraak dat universiteiten best opleidingen kunnen schrappen omdat die elders al aangeboden worden, die werd gevolgd door de bewering dat er geen ontslagen hoeven te vallen. Waar precies denkt meneer Zijlstra dan dat die docenten en medewerkers van zo’n opleiding heen gaan? Ik geloof niet dat de Universiteit Utrecht bij het schrappen van de opleiding informatiekunde zijn medewerkers een fijne nieuwe plek aangeboden heeft, anders dan proberen les te gaan geven in een vakgebied waar ze de ballen verstand van hebben.

Ach ja, misschien kunnen deze docenten en studenten gaan forenzen van en naar enige universiteit in Nederland die deze opleiding – of welke opleiding dan ook – in de toekomst dan nog wel op grote schaal aanbiedt. Gewoon lekker met de auto, want van de OV jaarkaart blijft ook niet veel over en bovendien heeft de VVD ons bredere wegen beloofd. Of nog beter: stop alle opleidingen in Den Haag. Dan hoeft de PVV zich, zoals vanmiddag het geval was, ook geen zorgen te maken over het betalen van bussen die protesterende studenten en medewerkers naar het Malieveld moeten brengen.

Maar ze doen het slim hoor, bij de supermarkt. In een week geven ze een hele stapel bij-elkaar horende kaarten weg bij elke tien euro aan boodschappen. De week daarop boren ze dan een andere stapel aan, zodat je eigenlijk alleen maar kans maakt als je in één week ongeveer honderd keer boodschappen doet. Maar toch, je blijft hopen op die laatste kaart, die ene die je nog niet hebt. Zelfs als je ziet dat er op online fora voor dezelfde kaart al 300 euro wordt geboden door een desperate huismoeder of -vader wiens leven volledig incompleet is zonder de bewuste bakfiets.

Zo luisterde ikzelf gistermiddag aandachtig mee toen een man achter me in de rij even geen antwoord wist op de vraag of ie monopoliekaarten spaarde. “Eh, nee, moet dat dan?” Vroeg ie met iets dat leek op een Gronings accent. De caissière schudde haar hoofd. Opeens ging mijn mond open. “U  kunt ze ook aan mij geven” kwam eruit. De caissière gaf mij zonder afwachten een monopoliekaart. Kut, dacht ik, ééntje maar. Had ie niet wat meer kunnen kopen? Maar toen ik opkeek op naar de meneer in kwestie waren al mijn zorgen voorbij. De man zag eruit als een blonde knappe engel. In een smerige blauwe overall en met een Gronings accent, maar een engel niettemin. Had ie meegedaan met boer zoekt vrouw, had ik geen moment getwijfeld. En het kon dus ook niet anders of in die ene kaart die hij mij zojuist had geschonken moest  zich het Spui bevinden.

Eenmaal buiten bij mijn fiets zag ik hem de supermarkt uit lopen en op een drafje de hoek om verdwijnen. Ik fietste naar huis, gooide de boodschappen neer en rukte het kartonnetje van de kaart. ”Herenstraat, Groningen.” stond er. Waarmee ik kon gaan sparen voor een heuse pannenset. De  volgende keer spreek ik alleen nog Hagenezen aan.

Maar ondanks (of wellicht dankzij) de weinig vrolijke boodschap is het verhaal van Maurice Sendak (auteur van het boek uit 1963) en Spike Jonze (being John Malkovitz) zeker de moeite waard. Je kunt je herkennen in het jongetje dat aandacht tekort komt, in de monsters die hij tegenkomt en die niet anders te blijken functioneren dan de mensen om hem heen. En als beiden uitblijven, dan is er nog de oerbehoefte om af en toe gewoon een lekker te ravotten, dingen te bouwen, te slopen en je fantasie de vrije loop te laten. Maar dan wel in een volwassen, monsterlijk formaat.

Eenmaal op het perron was de magie snel voorbij. We hadden nog een grappig gesprek over wat er zojuist was gebeurd, maar toen wilde hij meer. Hij werd opdringerig en ik was snel ontnuchterd. Niet mijn type. Verre van, zelfs. Ik rukte me van hem los en ging op weg naar de vriendin waarbij ik die avond oud & nieuw zou vieren. Maar wat er in die trein gebeurde begrijp ik nog steeds niet. Waarom voelde het zo vertrouwd? Waarom liet ik dat alles toe? En waar kwam die vreemde non-verbale klik vandaan?

Later bedacht ik me dat ik al vaker vreemde ontmoetingen had gehad op oudejaarsdag, vooral in het openbaar vervoer. Misschien ben ik anders op oudejaarsdag, misschien zijn andere mensen het ook. Misschien heersen er ineens andere regels, alsof we stiekem toch bang zijn dat het einde van de wereld intreedt als de klok die avond twaalf slaat. En staan we met z’n allen net een tikje meer open voor de ander dan op alle andere dagen van het jaar. Wellicht is oudejaarsdag, meer dan kerst, hét moment om het individualisme even te doorbreken (Beatrix deed voor het tweede achtereenvolgende jaar een dappere poging) en te ervaren hoe het leven ook kan zijn. Zodat we daarna weer even voort kunnen met onze naar binnen gekeerde levens. In elk geval totdat Oranje het WK wint.

Vorig jaar had ik her en der al leuke gesprekken over de populariteit van de toepassing zelf. Twitter kan – zoals ook andere sociale netwerken – gezien kan worden als een getuige van een trend richting een soort re-connectiviteit in een wellicht doorgeslagen individualistische samenleving. De service kan daarbij functioneren als laagdrempelige manier om opnieuw contact te houden met de buitenwereld. Maar dan wel bij de oudere generatie. Want het zijn niet de tieners en twintigers die de grootste groep op Twitter vormen en twitterfeestjes organiseren. Zij zoeken elkaar liever gewoon nog spontaan in de kroeg op en hebben daar ook alle ruimte voor.

Maar  de manier waarop we dat doen dunkt me als lichtelijk autistisch. Misschien is het specifiek voor de groep die ik volg, maar het valt me steeds opnieuw op dat de meerderheid van de Tweets – hoe verschillend ook in onderwerp – dezelfde boodschap in zich dragen. Namelijk dat de mensen achter de tweets een behoorlijk druk en bevredigend leven hebben. De meesten twitteren dan ook dat ze:

a) … ergens zijn. Bij een vergadering, een afspraak buitenshuis, een concert, in de trein, de auto, een restaurant, een ouderavond, een voetbalwedstrijd

b) … hard aan het werk zijn. Het liefst ook nog op een tijd dat je dat eigenlijk niet hoort te doen. Hoe vroeger in de ochtend  of later in de avond, hoe beter.

c) … een druk sociaal leven hebben – met een gezin, leuke kinderen, vriendjes, vriendinnetjes, en heel belangrijk:  live aanwezige andere tweeps

d) … op gezette tijden heel bewust even aan het relaxen zijn. Uitspraken als ‘zo nu even relaxen’, ‘vandaag eindelijk uitgeslapen’ en ‘nog even de krant lezen voor bedtijd’, zijn daarbij opnieuw een bevestiging van het drukke leven dat ze leiden.

Het lijkt een rare tegenstelling dat Twitter enerzijds voortkomt uit de behoefte aan connectiviteit en aan de andere kant met name wordt gebruikt als platform waarop mensen laten zien dat ze toch eigenlijk al een onzettend druk en vol leven hebben. Of toch niet? Toen ik laatst voor de zoveelste keer in mijn saaie bescheiden leven op de bank hangend naar een interview met filosoof/psycholoog Trudy Dehue zat te kijken, sprak zij over ‘druk zijn’ als status. Volgens Dehue zitten we in en maatschappij waar je agenda volplannen en carriere maken de status quo is. Doe je dat niet, dan denken mensen al snel dat je depressief bent. De redenering van Bas Haring (in het boekje ‘Voor een Echt Succesvol Leven‘) schoot ook onmiddellijk door mijn hoofd. Succes betekent dat je moet groeien in je activiteiten, altijd maar groeien. Mensen die hun rustig kabbelende leven wel best vinden – geen heftige carriere hebben, niet graag hard werken en geen kinderen krijgen, hebben geen ‘succes’. En als je dan toch op Twitter zit om nieuwe vrienden te maken, dan moet je op zijn minst die kant van jezelf tonen die in maatschappij past. De kant die het meest lijkt op het witte konijn uit Alice in Wonderland.

Mijn bescheiden conclusie: We kunnen aan anderen laten zien dat we bestaan – en zelfs leuk zijn – door aan te tonen dan we druk zijn. Twitter is de plek waar we zoeken naar waardering voor dit bestaan. Waardering van zo veel mogelijk andere leuke, dus druk bezette, mensen.

*Pics by Pixar & Jachli

Tijdens de opening van het Utrechts Academisch Jaar ging de voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Academie voor de Wetenschap er luid en duidelijk op in: De overheid claimt de kennismaatschappij en leurt met internationale ranglijstjes, maar de rijksinvesteringen in het onderwijs zijn het laagst van heel Europa. Vormen van niet-collectief of bedrijfsgefinancierd onderzoek komen in het gedrang, kleine opleidingen verdwijnen en de kwaliteit van grote opleidingen gaat hard achteruit. Tot slot werd de maatschappelijke rol van onderzoekers ook onder de loep genomen: “Al die prachtige initiatieven ten spijt, moet het begrijpelijk naar buiten brengen van wetenschap naar een breed publiek ook bij universitaire bestuurders en collega- onderzoekers gaan meetellen. Onderzoekers verdienen nu weinig bonuspunten met publiekslezingen, scholiere activiteiten of andere inspanningen richting maatschappij”, aldus meneer Dijkgraaf. En van ‘weinig’ kun je gerust ‘geen’ maken.

Net als in de economie en de politiek schommelt de status van de wetenschap in een soort conjunctuurgolf tussen plus en min, tussen links en rechts, tussen toegepast bedrijfsmatig en onafhankelijk publiek. Laten we hopen dat we van dat laatste de komende tijd meer zien.

“Dit onderzoek bevestigt dat er behoefte is aan omroepen met een heldere signatuur. Zo was het bestel ook ooit bedoeld”, zegt Fons van Westerloo, voorzitter van WNL. “Meer dan 70.000 mensen zijn lid geworden van WNL, dat zijn allemaal personen die weer duidelijkheid willen.”

Nou nee, beste meneer van Westerloo. Het onderzoek bevestigt dat goede programma’s voor de kijker belangrijker zijn dan de omroep of het merk dat er achter zit. En elke omroep maakt goede en slechte programma’s, dus kijkers verzamelen naar eigen smaak van alles wat. Ondanks de nieuwe reclames van KPN en kabelaars stelden wij eigenlijk al heel lang onze eigen TV avond samen. Die 70.000 mensen die lid zijn geworden van WNL zijn dus NIET op zoek naar een opleving van het oude omroepbestel, maar hopen dat er bij uw omroep nog een aantal programma’s te halen valt waar zij zich in kunnen vinden.

De rest van Nederland denkt overigens van niet.